De Ronde Venen: wijk met doordacht waterplan

De Ronde Venen had dringend behoefte aan nieuwe woningen. Er zat weinig beweging in de markt, starters trokken weg naar andere gemeenten en doorstarters vonden binnen de gemeente nauwelijks nieuwe woningen. Daarom werd Wickelhof II ontwikkeld: Een woonwijk met een aangrenzend park en een doordacht waterplan. Wickelhof II was in 2000 een pilotproject om samen met het waterschap, hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV), watergebiedsplannen op te stellen.

De wijk

Wickelhof II bestaat uit 229 koop- en huurwoningen en een omvangrijk park dat grenst aan de woonwijk. Bij de inrichting van de wijk was één van de belangrijkste eisen dat er een vloeiende overgang zou zijn tussen de nieuwbouwwijk en de groene veenweide. Met andere woorden: Het landschap moest zo min mogelijk worden aangetast en voor de wijk was overal direct zicht op de polder een vereiste. Dit werd gerealiseerd door specifieke zichtlijnen in te brengen. Aan de rand van het open landschap is gekozen voor laagbouw, richting het dorp zijn flats gebouwd. Op de plaatsen waar de bomen in het park tegen de woonwijk aan staan, is ook wat hoogbouw geplaatst, afgeschermd door de parkrand.

Een watersysteem

In het waterplan is beschreven dat Wickelhof II en het Wickelhofpark samen één watersysteem vormen, zowel in kwalitatieve als kwantitatieve zin. Het park fungeert als waterberging voor de hele wijk en in geval van hevige neerslag ook als overloopgebied voor de omringende wateren.

In de wijk zijn verschillende wateren gedempt. Bovendien geldt er een eis van 10% watercompensatie voor nieuw verhard gebied. Met ruim 9000 m2 aan extra water in het park – inclusief de rietzones – voldoet Wickelhof II daar ruimschoots aan. Daarnaast zijn er enkele korte watergangen aangelegd in de wijk. Ook in de wijk is er extra waterberging: op het complex aan de Kamille en op de parkeergarages van de Korenbloem zijn vegetatiedaken aangebracht. De vegetatiedaken nemen veel water op en geven het langzaam af. De daken kunnen een piekbui van 20 mm makkelijk bufferen.

In 2000 was er eigenlijk nog niet echt een landelijk beleid op dreigingen van klimaatveranderingen. Dat we de waterkwaliteit en kwantiteit in dit gebied goed in de gaten moesten houden, dat was wel duidelijk.

Waterkwaliteit

Met het waterplan als onderlegger konden er hogere milieueisen dan gebruikelijk worden gerealiseerd, zowel bij bouwmaterialen en bouwwijze, als bij riolering en waterinrichting. Zo zijn alle oevers in het park zonder beschoeiing aangelegd en is er circa 1.200 meter rietzone van 3 meter breed gerealiseerd. Daarnaast zijn er bij de bouw geen uitlogende materialen gebruikt en heeft de woonwijk heeft een gescheiden rioolstelsel. Het dakwater wordt daarin direct naar het park geleid en het straatwater vindt zijn weg naar een filtergebied. Dit is een lager gelegen gebied van 2.000 m2, waar het straatwater gefilterd wordt door moerasplanten en via een overstort weer naar het parkwater stroomt.

Wickelhof II houdt rekening met de toename in neerslag én droogte die de komende jaren verwacht wordt ten gevolge van veranderende klimatologische omstandigheden. Om optimaal gebruik te maken van het gebiedseigen water mag het peil in het park fluctueren tussen NAP –5,80 meter en –5,70 meter. Voor een overschot is er een regelbare stuw ingericht bij de voormalige boerderij Wickelhof, waaraan de wijk haar naam dankt. Bij droogte maakt de wijk gebruik van een speciaal aangelegde inlaat vanuit de Kerkvaart. Ook dan blijft de kwaliteit van het parkwater hoog, ondanks dat de waterkwaliteit vanuit de Kerkvaart minder is.

De aanleg van het park kon niet in één keer worden gerealiseerd. Het bouwrijp maken van woonwijk en park was eind 2003 klaar. Daartoe behoorde de aanleg een bouwweg in het park ten behoeve van de nieuw te bouwen wijk Wickelhof II. De afwerking van het park kon daardoor pas plaatsvinden nadat de woonwijk klaar was en de bouwweg geen functie meer had. De parkafwerking is zomer 2006 aanbesteed. In het voorjaar van 2008 is het park opgeleverd.

In 2006 is Wickelhof II door het hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht beloond met de AGV Prijs voor Waterkwaliteit en Waterveiligheid.

Geleerde lessen

Leo Hulst, beleidsmedewerker Natuur, Landschap en Openbare Ruimte bij de gemeente De Ronde Venen en projectleider Wickelhof II + park, vanaf
augustus 2008: De belangrijkste aanbevelingen voor een volgend project zijn om alle aspecten van een project in de projectopdracht vermelden: woningbouw, groen/recreatie, kunst, milieu, goede planningen met risicoanalyses voor de verschillende onderdelen (onder andere fasering bouwstroom) en de organisatie van een project, zoals de rol van eventuele deelprojectleiders, onder andere civiele werken. Meer aandacht ook voor het SMART maken van voortgangsafspraken en meer controle en druk op het nakomen van afspraken. Ook de samenhang tussen de financiële en de feitelijke voortgang, vooral gericht op de planning van de financiële middelen, kan meer aandacht krijgen.

Achteraf kunnen we misschien stellen dat sommige onderdelen iets verder doordacht hadden kunnen worden, binnen het parkontwerp, in relatie tot het waterplan. De lat lag aanvankelijk ook erg hoog qua ecologie. Bij het park werd voor het middengebied gestreefd naar een soort nat schraalland. Dat plan is losgelaten in verband met beheer en beheerskosten. Toch is de discussie daarover niet tot het einde volbracht.

Gesproken kan worden van een succesvolle rood-groen-blauw-benadering in het Groene Hart. Er is met 229 koop- en huurwoningen en een park van 12 hectare een vloeiende overgang gerealiseerd tussen bebouwing en landschap. Hiervoor zorgen de open en gesloten delen van het park, maar ook de zichtlijnen van woonwijk richting park. De integratie van water en kunst in een park van 12 hectare was in 2001 geheel nieuw. In het project Marickenland – midden van gemeente – gebeurt dit alles opnieuw, maar dan op een andere schaal.